serih
Volume VII, Column 1140
Symbol XML file TEI Symbol PDF file PDF Citation symbol Citation

serih m. a-St., ab dem 10. Jh. in Gl.
(1,648,46; insgesamt 7 Hss.): ‚Seide(nstoff);
sēricum‘ 〈Var.: -ch〉. Das Wort ist aus lat.
sēricum n. ‚Seide‘ entlehnt (s. u.). – Dieses
Lehnwort wird im Dt. nicht fortgesetzt. Es er-
folgte aber in mhd. Zeit eine Neuentlehnung
des afrz. bzw. mfrz. Fortsetzers des lat. Worts
(s. u.): mhd. scharse f., serge f. ‚leichter Woll-
stoff, zuweilen mit Seide oder Leinen gemischt,
Decke aus solchem Stoff‘‚ frühnhd. serge f.
‚Halbseide, Köper, Decke, Teppich aus diesem
Material‘, (veraltet) nhd. Sarge, Sarsche,
Serge, Sersche f. ‚leichter Wollstoff, zuweilen
mit Seide oder Leinen gemischt, Decke aus die-
sem Stoff‘.

Splett, Ahd. Wb. 1, 808; eKöbler, Ahd. Wb. s. v. serih;
Schützeichel⁷ 278; Starck-Wells 518; Schützeichel,
Glossenwortschatz 8, 172; Graff 6, 273; Lexer 2, 669.
890; Götze [1920] 1971: 200; Dt. Wb. 14, 1801. 1802;
16, 623 f. 628 (Sersche, Bed. 1); Kluge²¹ 698 f. s. v.
Seide.

In andere germ. Sprachen wurde das lat. Wort
nicht direkt und nicht früh entlehnt. Eine junge
gelehrte Entlehnung (Ende des 16. Jh.s) ist ne.
Seric adj. ‚chinesisch (im historischen Kon-
text), seiden‘. Die Volksbez. me. Sēres pl., ne.
Seres pl. beruht auf dem Ethnonym gr. Σῆρες
(s. u.), das Ableitungsgrundlage für die weite-
ren hier besprochenen Bildungen war.
Hingegen finden sich Entlehnungen aus dem
rom./frz. Fortsetzer von lat. sēricum, -us (s. u.)
in mehreren germ. Sprachen (in Skandinavien
wohl über ndl. oder dt. Vermittlung); vgl.
mndd. sarse, sarte, sartsche f. ‚mit Leinen und
Seide gemischter Wollstoff, Decke aus diesem
Material‘, mndl. sarge, serg(i)e f. ‚leichter, ge-
köperter Wollstoff‘, nndl. serge, auch sarge
‚dss.‘, nwestfries. serzje m./f. ‚dss.‘, me. sarǧe,
serge ‚Wollstoff, ein Stück Wollstoff, Tuch, um
ein tragbares jüdisches Tabernakel zu bedecken‘,
ne. serge ‚Wollstoff, Kleidungsstück aus sol-
chem Wollstoff‘, ndän. serge ‚Seide‘, ält. ndän.
auch sarsche, sersche, sarge ‚dss.‘, nschwed.
sars, auch serge, sarge ‚Wollstoff, bisweilen
mit Seide gemischt‘.
Die bei Ernout-Meillet, Dict. ét. lat.⁴ 617 ge-
nannte Form. engl. „syric“ mit der Bed. ‚Seide‘
existiert nicht, es lassen sich nur von der Sippe
von ahd. serih zu trennendes ae. serc(e),
syrc(e), syric ‚Hemd, Leibrock, Waffenrock‘
(Bosworth-Toller, AS Dict. 866; Suppl. 702;
Feulner 2000: 414 f.) und me. syric, sirik adj.
‚syrisch‘ nachweisen (eMED s. v. sirik adj.;
eOED s. v. †ˈSyric adj.).

Lasch-Borchling, Mndd. Handwb. 3, 30 (sarse²);
Verwijs-Verdam, Mndl. wb. 7, 163 f. 986; Franck, Et.
wb. d. ndl. taal² 607; Vries, Ndls. et. wb. 638; Et. wb.
Ndl. S-Z 141; WNT s. vv. sarge, serge; eFryske wb.
s. v. serzje; eMED s. vv. sarǧe n., Sēres n.; Klein,
Compr. et. dict. of the Engl. lang. 2, 1422; eOED s. vv.
Seres n., serge n., seric adj.; Falk-Torp, Norw.-dän. et.
Wb. 2, 966 f. (s. v. silke); Nielsen, Dansk et. ordb. 364.
366 (s. v. silke); Ordb. o. d. danske sprog 18, 1137 f.;
Hellquist, Svensk et. ordb.³ 2, 889; Svenska akad. ordb.
s. v. sars.

Lat. sēricum n. ‚Seide‘, sēricus adj. ‚seiden‘
(daneben auch jünger entlehnt lat. sīricum n.
‚Seide‘, sīricus adj. ‚seiden‘) ist aus gr. σηρικόν
n. ‚Seide‘, gr. σηρικός adj. ‚seiden‘ übernom-
men. Grundlage des gr. Adj. ist das Ethnonym
gr. Σῆρ, gen. Σηρός, gewöhnlich pl. Σῆρες‚ das
(den Griechen offenbar teils mythisch erschei-
nende) Völkerschaften in Mittelasien bzw. an
der Seidenstraße bezeichnete, über die bzw.
von denen die Griechen Seide erwarben. Die-
ses Ethnonym wiederum beruht auf achines.
* rèn ‚Seidenmann‘, das auch in achines. *sir
‚Seide‘ > nchines. ssī, sse, korean. sir ‚dss.‘
weiterlebt.
Lat. sēric- und sīric- sind in den rom. Spra-
chen ebenso fortgesetzt wie eine weitere Var.
mlat./rom. saric- (vgl. mlat. sarica, sirica f.
‚Seide[nstoff], Seidentunica‘; sericatus adj. ‚in
Seide gekleidet, aus Seide‘, sericinus adj. ‚sei-
den‘, sericus, siricus adj. ‚seiden‘); vgl. aus lat.
sēric- > rom. *ser(i)g- frz. serge f. ‚dss.‘, prov.,
span. jerga f. ‚dss.‘, port. xerga f. ‚dss.‘, span.
jergo m. ‚großer Sack‘; aus lat. sīric- > rom.
*sir(i)g- amailänd. sirigo m. ‚Florettseide‘,
amoden. sirghe ‚dss.‘, span., port. sirgo m.
‚dss.‘, kalabr. síriku ‚Seidenwurm‘; aus
mlat./rom. saric- > rom. *sar(i)g- rum. sarică f.
‚(zottiger) Hirtenmantel aus wollenem Stoff‘,
kalabr. sarga f. ‚dss.‘, frz. sarge f. ‚dss.‘ (daraus
entlehnt sind italien. sargia f. ‚dss.‘, katal., port.
sarja f. ‚dss.‘), span. sarga f. ‚dss.‘, cervar. sa-
liko m. ‚Jacke aus grobem Stoff‘.
Aus dem Lat. (hier der jünger entlehnten Form
lat. sīric-) wurde das Wort auch ins Kelt. über-
nommen; vgl. air. siric f., mit Metathese air. si-
cir f. ‚Seide(nstoff)‘, kymr. sirig, serig ‚dss.‘.
Aus frz. serge stammt bret. serj ‚Seide‘.
Auch die Übernahme in slaw. Sprachen erfolgte
aus dem Frz.; vgl. russ. sárža f. ‚Seide(nstoff)‘,
veraltet tschech. sarše f. (wohl über dt. Vermitt-
lung).
Aus dem Rum. wurde das Wort möglicherweise
als alb. shark m., sharkë f. ‚Wollmantel, grüne
Haut der Nüsse‘ übernommen. Es wird für das
alb. Lexem aber auch Entlehnung aus dem
Slaw. erwogen. Auch für ngr. σιάρκα ‚Art
Mantel‘ ist rum. bzw. balkanrom. Herkunft
wohl ebenso denkbar wie slaw.
Sicher aus dem Rum. stammt hingegen ung.
szárika ‚Art Wollmantel‘.
Zu der aus dem urspr. Syntagma lat. saeta
sērica ‚Stoff/Gewebe aus Seres‘ hervorgegan-
genen Bez. für die Seide s. sîda.
Zu den aufgrund eines alan. Lautgesetzes (ur-
iran. *-r- > alan. -l-) entstandenen, letztlich
ebenfalls auf o. g. achines. * rèn ‚Seiden-
mann‘ beruhenden l-haltigen Bez. für Seide s.
silih.

Frisk, Gr. et. Wb. 2, 697; Chantraine, Dict. ét. gr.² 964;
Walde-Hofmann, Lat. et. Wb. 2, 521; Ernout-Meillet,
Dict. ét. lat.⁴ 617; Niermeyer, Med. Lat. lex.² 2, 1224.
1253. 1271; Du Cange² 7, 311. 436. 437. 496; Körting,
Lat.-rom. Wb.³ Nr. 8636; Meyer-Lübke, Rom. et. Wb.³
Nr. 7848; Wartburg, Frz. et. Wb. 11, 511 ff.; Orel, Alb.
et. dict. 408; Vasmer, Russ. et. Wb. 3, 581; ders., Ėt. slov.
russ. jaz. 3, 562; Vendryes, Lex. ét. de l’irl. anc. S-117;
eDIL s. v. siric¹; Dict. of Welsh 4, 3292; Deshayes, Dict.
ét. du bret. 651. – Lokotsch 1975: 149 Nr. 1878; Puşcariu
1975: Nr. 1525; A. Hyllested, in Hildebrandt-Gillis
2017: 27–33.

S. sîda, silih.

HB

Information

Volume VII, Column 1140

Show print version
Citation symbol Citation
Symbol XML file Download (TEI)
Symbol PDF file Download (PDF)

Lemma: